Direct naar inhoud

Hoe voorkomen we dat we terugvallen in oude gewoontes?

Bij toenemende stress op de groep vallen we terug in oude gewoontes, zoals repressie en afzonderen. Hoe voorkomen we dat?

De inspiratie voor deze vraag komt mede voor uit het ambassadeursnetwerk 'Ik laat je niet alleen' waar met elkaar geleerd en gedeeld wordt over het tegengaan van gedwongen afzondering in de JeugdzorgPlus. Het ambassdeursnetwerk 'Ik laat je niet alleen' is één van de activiteiten waar het NJi vanuit het Platform Vakmanschap bij aangesloten is.

Een positief pedagogisch en veilig leefklimaat op de groep is belangrijk. Als jongeren zich veilig voelen is de kans op een succesvolle behandeling groter. Er zijn een aantal factoren die bijdragen aan een positief pedagogisch en veilig leefklimaat, zoals de relatie tussen de jongere en de pedagogisch medewerker en de onderlinge sfeer op de groep. We weten ook dat structuur en duidelijke regels hieraan bijdragen, maar dat repressief handelen zoveel mogelijk voorkomen dient te worden.

Jongeren begrijpen dat residentiële instellingen structuur en regels gebruiken om orde en veiligheid te creëren. Maar als ze vinden dat professionals oneerlijk of overdreven handelen, ervaren ze repressie en dat ondermijnt het effect van hun behandeling. Dat stelt Sophie de Valk op grond van onderzoek waarop zij op 6 februari 2020 promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam. Repressief handelen kan leiden tot stress bij jongeren en tot meer probleemgedrag.

Belang van de jongere

Zorg als beroepsopvoeder voor een positief pedagogisch en veilig leefklimaat en een goede werkrelatie met de jongere. Het belang van de jongere dient hierbij centraal te staan. Ook is het van belang om de jeugdige voortdurend te betrekken in de besluitvorming. Creëer situaties die het voor de jeugdige mogelijk maken om gewenst gedrag te laten zien en bekrachtig dit gedrag door complimenten te geven en de jeugdige te belonen. Leer de jeugdige nieuwe vaardigheden aan, negeer ongewenst gedrag en geef alleen in uiterste gevallen een milde straf.

Ouders, beroepsopvoeders en anderen in de omgeving van de jeugdige (zoals leerkrachten) hebben invloed op het vertonen van adequaat gedrag, maar ook (vaak onbedoeld) op inadequaat gedrag. Een inadequate respons op inadequaat gedrag van jeugdigen kan probleemgedrag van jeugdigen versterken, wat weer een negatieve reactie van een opvoeder uit kan lokken.

Handelingsalternatieven

Binnen je organisatie bezig zijn met het terugdringen van repressie en afzondering is heel goed, want het draagt bij aan het verbeteren van een goed pedagogisch leefklimaat. Je bent samen met je team aan het leren en aan het zoeken naar handelingsalternatieven.

Als je handelingsalternatieven hebt besproken met het team, dan gaat het toepassen ervan niet van de een op de andere dag. Het kan zijn dat jijzelf of jouw collega, ondanks jullie intentie, soms terugvalt in repressief handelen of interventies die eerder gebruikt werden in vergelijkbare situaties. In situaties waar stress toeneemt, zoals wanneer er veel aan de hand is op de groep of wanneer je spanning ervaart, kan dat helemaal het geval zijn.

Samen gedrag veranderen

Als we af willen van repressie, moeten we ons hier samen hard voor maken. Het veranderen van gedrag gaat niet vanzelf en vraagt om tijd voor reflectie, moed om van fouten te leren, om de juiste kennis én een gedeelde visie. Dit is niet alleen iets van jou. Dit is ook iets van het team, de organisatie en de partners waarmee je samenwerkt. Het is goed om als hierover in gesprek te blijven: wat lukt wel goed, en wat niet? Waar loop ik tegenaan? Training en supervisie kunnen hierbij heel helpend zijn.

Inge Bastiaanssen, adviseur bij het Nederlands Jeugdinstituut, zegt hierover: 'Willen we repressie tegengaan, dan moeten we investeren in de medewerkers. Training en supervisie plus een goede uitvoering van bewezen effectieve technieken zijn daarbij belangrijk. Help professionals om dit werk goed en met plezier te blijven doen, en daarnaast ook gezond te blijven.'

Dus wanneer je stress ervaart, zoek elkaar op en blijf in gesprek, steun elkaar om samen te leren om repressie tegen te gaan.

Vraag aan de praktijk

Hoe zorg je ervoor dat je niet terugvalt in oude gewoontes bij stress? Stuur een e-mail naar Marije Verhoeks om je ervaring te delen.

A picture