Direct naar inhoud

Gemeenten en vrijgevestigden: betrokkenheid bij het inkoopproces in Zutphen

“Wanneer je focust op kosten, gaat de kwaliteit omlaag. Als je focust op kwaliteit, gaan de kosten o

5e artikel uit de serie Gemeenten & Vrijgevestigden. Janet Kos interviewt Johanna Kleermaker, Jeltje Jelles en Annelies de Jonge over de betrokkenheid van het vrijgevestigde jeugdcollectief bij het inkoopproces in Zutphen.

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inkoop van de jeugdhulp bij verschillende zorgaanbieders in de regio. In de praktijk richt de inkoop zich veelal op de grote aanbieders. Vrijgevestigde jeugdprofessionals worden vaak over het hoofd gezien. Zij bestaan uit zelfstandig werkende (GZ-)psychologen, psychiaters, orthopedagogen, vaktherapeuten en psychotherapeuten en zij spelen een belangrijke rol in de jeugdhulp. Naast de behandeling van kinderen en jongeren, kunnen zij vanwege hun generalistische kennis (preventieve) ondersteuning bieden in het onderwijs, het wijkteam en bij huisartsen.

Reeks interviews

In een reeks interviews willen we vanuit het perspectief van gemeenten en vrijgevestigden kijken wat de gezamenlijk antwoorden zijn op de uitdagingen van de inkoop.

Volgens Janet Kos, intermediair vrijgevestigden is de dialoog tussen gemeenten en zorgaanbieders daarbij essentieel. Voor dit interview spreekt Kos met Jeltje Jelles, GZ-psycholoog, Psycholoog NIP en EMDR practitioner VEN en Johanna Kleermaker MSc., GZ-psycholoog, Psycholoog NIP. Beiden zijn lid van het collectief Jeugdpsycholoog&Co, werkzaam in Zutphen e.o. Voor het gemeenteperspectief zit Annelies de Jonge, wethouder Jeugd van de gemeente Zutphen aan de digitale interviewtafel.

Vrijgevestigden moeten hun krachten bundelen

Johanna geeft aan dat ze als collectief van vrijgevestigden in 2013 de krachten hebben gebundeld, ter voorbereiding op de transitie van de Jeugdzorg. Het doel hiervan is om de juiste keuzes te kunnen maken voor de jeugd. Zij vertelt:

“We vervullen de komende jaren een rol in de transformatie van de jeugdhulpverlening. Er wordt ontzettend veel gevraagd van de jeugdzorg en je kunt deze transformatie alleen aangaan door echt samen te werken.”

Annelies de Jonge vult aan dat dit om een eerlijke dialoog vraagt met de vrijgevestigden om erachter te komen wie zij zijn, wat ze bieden en hoe een partnerschap met hen eruit kan zien. Zij beaamt dat samenwerken noodzakelijk is.

”Samenwerken tussen gemeente en aanbieders betekent ook partnerschap, maar dat lukt niet met 180 verschillende zorgaanbieders. Wij zijn, net als andere gemeenten aan het nadenken hoe we dit kunnen bewerkstelligen. Je kunt bijvoorbeeld selecteren op kwaliteit, maar dat is ingewikkeld vanwege die gigantische hoeveelheid aanbieders. Het is daarom van belang om goed na te gaan in welke keten er partners nodig zijn. Dat vraagt om een eerlijke dialoog met de vrijgevestigden.”

Transformatie is nodig

Annelies vertelt dat ze in Zutphen met 2 belangrijke vraagstukken zitten: kinderen met hele complexe problemen komen op wachtlijsten te staan, of worden ‘van het kastje naar de muur gestuurd’. Hierdoor wordt de problematiek alleen maar ernstiger. Ten tweede heeft liefst één op de negen kinderen in de gemeente Zutphen een jeugdzorgindicatie.

Voor iedere hulpvraag is een indicatie nodig om de financiering rond te krijgen. Er zijn pilots opgezet waaruit blijkt dat het knelpunt van de indicaties opgelost kan worden zónder zo’n indicatie. Er hoeft dan niet eerst in een langer traject uitgezocht te worden wat er precies aan de hand is, voordat de juiste hulp aangeboden wordt. Annelies hoopt, dat ze met meer efficiënte trajecten in de lichte hulpverlening de gespecialiseerde jeugdhulpverlening meer ruimte kan geven voor hulp aan complexe problematiek.

Samenwerking en vertrouwen zijn essentieel

Je kunt als gemeente ervoor kiezen om zelf hulp te bieden of hiervoor een externe partij inschakelen. Annelies vertelt dat ze in Zutphen ervoor hebben gekozen om dit proces samen met het veld te organiseren.

“We hebben bestaande zorgaanbieders uitgenodigd om met elkaar de lichte hulpverlening te organiseren. Dit zijn aanbieders die de problematiek en de gezinnen al kennen, maar ook de omgeving van de kinderen zoals de voetbalclubs en verenigingen in de regio. Zij weten hoe het gezinssysteem werkt en hoe de context van het kind functioneert. We hebben een intensieve dialoog ontwikkeld, zodat zorgaanbieders grip kunnen krijgen op de samenwerking. De eerste bijeenkomst heeft ons het vertrouwen gegeven dat we eruit gaan komen, ondanks dat het best spannend is om zo op vertrouwen te werken. De aanbieders hebben laten zien dat ze graag een onderdeel willen zijn van deze oplossing. Onze volgende stap is het opzetten van een langdurig partnerschap met de gespecialiseerde jeugdhulp.”

Jeltje Jelles geeft aan dat de vrijgevestigde GZ-psychologen met name kinderen zien waarbij naast kind-problematiek ook systemische problematiek speelt.

“Een kind kan als gevolg van huiselijk geweld bijvoorbeeld stiekeme dingen gaan doen. Dit kan geleidelijk leiden tot gedragsproblematiek, wat in de hand wordt gewerkt of in stand wordt gehouden door de systemische problematiek. Het is onze expertise om de kindproblematiek in relatie tot de systemische problematiek te behandelen. Dat is de reden waarom gemeenten het indiceren van hulp vooral samen met de professionals moeten doen. De expertise van de professionals is nodig voor het inzetten van de juiste hulp.”

Zorg voor een inhoudelijk sterk collectief

Johanna: “In ons collectief hebben wij praktisch allemaal in de S-GGZ gewerkt. Wij bieden onze kennis en kunde aan voorin de hulpverleningsketen, zoals bedoeld in de transitie van de Jeugdzorg. We werken daarbij als bevlogen professionals samen met de gemeente en met ketenpartners en beschikken over actuele kennis. We zijn als collectief altijd bij de relatiedagen van de gemeente aanwezig geweest. Jeltje: “Toen de relatiedagen tijdens de coronacrisis niet meer doorgingen, zijn we actief op zoek gegaan naar de beleidsplannen van de gemeente Zutphen. Vanuit het collectief hebben we toen Annelies gevraagd om bij ons aan te sluiten in een vergadering, aangezien zij ons kon informeren over het nieuwe beleidsplan Jeugd van Zutphen.”

Annelies vertelt dat ze deze vraag van het collectief eerst intern binnen de gemeente heeft uitgezet. Ze kreeg toen van de jeugdconsulenten te horen dat het collectief een inspirerende partij is, waar ze echt mee moest gaan praten.

“Het was heel nuttig dat het collectief al positief bekend was bij de gemeente. Bovendien was ik ook onder de indruk van hun vraagstelling. Ik kom bijna nooit zorgaanbieders tegen die kunnen citeren uit het beleidsplan, wie leest dat nou? Er werden mij heel directe vragen gesteld, bijvoorbeeld: vallen de kinderen die wij zien in het beleidsplan niet tussen wal en schip?”

Consultatie vanuit het collectief

Johanna vertelt dat ze als collectief de doelgroep behartigen. “Soms belt een jeugdconsulent ons met de vraag om mee te denken. Ook op scholen of bij ambulante gezinsondersteuning kunnen wij vanuit het collectief meedenken. Wij zijn generalistisch opgeleid en hebben een brede blik, gericht op het kind, het systeem en het sociale netwerk van het gezin. Samen met de gemeente willen we graag inhoudelijk van gedachten wisselen en nadenken over knelpunten en kansen”.

Vrijgevestigden kunnen de kosten laag houden

De gemeente vraagt aan zorgaanbieders om ook verantwoordelijkheid te dragen voor het budget van de gemeente, ook al is dat niet de core-business van jeugdhulpaanbieders. Jeltje geeft aan dat vrijgevestigden al kostenbewust werken, maar daarnaast de gemeente graag tegemoet komen. “We willen niet dat kinderen onnodig lang in zorg blijven. Wanneer je de kans op terugval in problematiek kunt verkleinen door een paar extra gesprekken met een ouder te voeren, dan maakt dat de totale behandeling uiteindelijk duurzamer.” Johanna beaamt dat de zorg goedkoper moet, omdat de gemeente met een budget te maken heeft.

“Het belang van het kind moet daarbij wel voorop blijven staan. Wanneer je kiest voor een vrijgevestigde zorgaanbieder, kan de zorg vaak sneller en kostenefficiënter worden ingezet. Vrijgevestigden kennen het veld goed, werken met het kind en het gezinssysteem, weten wanneer je kunt afschalen en naar welke zorgaanbieder en kunnen zo de kosten lager houden.”

Zorg voor een goed team

Annelies vertelt dat het helpt dat ze in Zutphen met een inspirerend team van beleidsmedewerkers werkt. “De gemeenteraad wil graag dat er een transformatie op gang komt. We weten uit onderzoek dat het sturen op kwaliteit uiteindelijk tot goedkopere zorg leidt.” Johanna geeft aan dat de gemeente goed zicht heeft op de Zutphense gemeenschap, waarin vaak ook intergenerationele problematiek speelt. Jeltje vult aan, dat de gemeenschap in Zutphen deels holistisch en ruimdenkend is “Deze mensen vertrouwen niet snel op systemen en minder op grote zorgaanbieders. De gemeente sluit daar goed op aan door op kwaliteit te sturen en met een goed verhaal vertrouwen te wekken bij de bevolking.”

Tips aan vrijgevestigden

Johanna en Jeltje geven als afsluiter nog de volgende tips aan collega vrijgevestigden in het land:

Blijf onderling in gesprek

Je hebt het als zorgaanbieder en gemeente met elkaar te regelen, in het gezamenlijk belang van kinderen en hun ouders. Houd dat in gedachte wanneer je met elkaar in gesprek gaat.

Verplaats je in de visie van een beleidsplan

Wanneer je als vrijgevestigde op de hoogte bent van de visie van de gemeente en daarop anticipeert, dan werkt dat uiteindelijk in het voordeel van de kinderen en hun ouders. Wanneer je de indruk hebt dat er iets niet klopt aan de visie, dan is het belangrijk om daar actief de dialoog over aan te gaan met de gemeente.

Kijk breed naar wat je wilt bewerkstelligen

Maak vanuit een casus helder wat de effectieve factoren zijn in de behandeling van een gezin en deel dat inzicht geanonimiseerd in een pitch met de gemeente. Kijk daarbij ook kritisch naar waar je de hulp kosteneffectief kunt maken. Ken de scholen, de gemeente en de omgeving waarin je werkt. En weet waar je zelf staat in de keten zodat je kunt afschalen wanneer mogelijk en opschalen wanneer nodig.

Durf te signaleren naar de gemeente

Vrijgevestigden zijn de handen en voeten van de gemeente. Zij zijn degenen die actief zijn in het veld. Daarom kunnen juist zij signaleren voor de gemeente welke hulp werkt. Zorg ervoor dat je je eigen vak goed verstaat en durf opbouwende kritiek te geven aan collega zorgaanbieders ten behoeve van de efficiëntie en kwaliteit van de hulp.

Tips aan gemeenten

Voor gemeenten heeft Annelies het volgende advies:

Luister naar de dromen van je partners

“Als gemeente is het belangrijk om je verantwoordelijkheid te nemen voor het welzijn van de kinderen in je regio. De enige manier om dat te kunnen waarmaken is door te luisteren naar de dromen van je partners, zoals leraren, psychologen, ouders en kinderen, maar ook naar anderen in het veld, zoals maatschappelijke organisaties. Vertaal die dromen in je beleidsvisie en kies daarna met lef voor kwaliteit. Ook in de samenwerking.”