Direct naar inhoud

Interview Simone Loonstra: "Community building op basis van gelijkwaardigheid is de sleutel"

'Het is zoeken waar je van toegevoegde waarde kan zijn'

Simone Loonstra is 2,5 jaar geleden bij het OZJ gestart als Ontwikkelaar op het thema Versterken van kleinschalige gezinsgerichte voorzieningen. Gaandeweg is de themanaam veranderd naar Versterken van gezinsvormen.

Simone neemt afscheid van het OZJ, in dit interview lees je meer over haar bevindingen en visie op de toekomst.

Versterken van gezinsvormen

Het gaat om het versterken van gezinnen waar kinderen en jongeren verblijven die niet meer of deels niet meer bij hun ouders wonen. Dat zijn geen voorzieningen, maar bijvoorbeeld pleeggezinnen of gezinshuisouders die hen een liefdevol en veilig ander thuis bieden.

Tijdens haar periode bij het OZJ heeft ze zich vooral gericht op de vraag: ‘Hoe kun je zorgen voor het versterken van deze ‘gezinsvormen’, zodanig dat dat alle betrokkenen daar beter van worden?’.

Op basis van gesprekken met gemeenten en het veld heeft Simone binnen dit thema drie focuspunten gekozen:

  • “Aan de ene kant gaat het om het versterken van de gezinnen waar kinderen geboren zijn, want een liefdevol en fijn gezin is de beste plek om op te groeien;
  • Aan de andere kant gaat het om een goede ondersteuning van pleeggezinnen en gezinsouders, evenals het zoeken naar de werkzame elementen en inspirerende voorbeelden. Zodat pleeg- en gezinshuisouders het beter volhouden en kinderen en jongeren niet steeds hoeven te verhuizen;
  • Daarnaast was mijn opdracht om gemeenten te ondersteunen, om samen met hen te zorgen voor het versterken van gezinnen, gezinshuizen, pleeggezinnen en kleinschalige groepen in buurten en wijken als alternatief voor de residentiële zorg.”

Niet alleen pleegouders werven, ook behouden

Simone: “Jaarlijks stoppen ongeveer evenveel pleegouders als dat er nieuwe bijkomen. Uit onderzoek blijkt dat het percentage pleegkinderen dat wordt geconfronteerd met een voortijdig afgebroken pleegzorgplaatsing (breakdown) in Nederland na 6 jaar nog steeds op 30% ligt. Hoewel er geen landelijke cijfers bekend zijn over ‘breakdowns’ in gezinshuizen, hoor ik in het land dat ook in gezinshuizen regelmatig ongewenste verhuizingen voorkomen.

Het inzetten op méér pleeg- en gezinshuisouders lijkt dan logisch. Maar na een werkbezoek in september 2019 aan Engeland met inspirerende voorbeelden over de stabiliteit van pleegzorgplaatsingen, was ik ervan overtuigd dat het begint bij een goede ondersteuning van pleegouders en gezinshuisouders. Dat ‘betaalt’ zich altijd terug, bijvoorbeeld. in een groter gevoel van welzijn voor alle betrokkenen.

Want ‘breakdowns’ zijn voor iedereen traumatisch: voor de kinderen, ouders én pleeg- en gezinshuisouders. Verder zie je in de UK dat als je pleegouders goed ondersteunt, het pleegouderschap ook aantrekkelijker wordt voor aspirant pleegouders.”

Agendasetting: ondersteunen gezinnen

De opdracht bij het OZJ op het thema Versterken van gezinsvormen was breed. Voor Simone waren de drie focuspunten binnen het thema de ankers waar zij naartoe kon werken, en dat heeft goed uitgepakt.

“Mij gaf het richting, want ik wilde graag in korte tijd samen met landelijke en regionale partijen impact maken. En ik kijk er tevreden op terug. Bijvoorbeeld als ik zie dat gemeenten, (pleeg)organisaties en landelijke partijen zich er meer bewust van zijn dat, naast het werven van nieuwe pleeggezinnen en gezinshuisouders, het investeren in het ondersteunen van de bestaande pleeggezinnen en gezinshuisouders belangrijk is. Die agendasetting is gelukt.”

Helpen op basis van gelijkwaardigheid

Simone heeft zich ook ingezet voor het versterken van gezinnen met stress zonder helpend netwerk: “Het allerbelangrijkste is natuurlijk dat kinderen veilig en gezond opgroeien bij hun eigen ouders. Dat is de reden dat ik me sterk heb gemaakt voor de georganiseerde informele ondersteuning.

Betrokken medeburgers worden met hun eigen levenservaring, kennis, ideeën en netwerk ingezet bij gezinnen die stress ervaren en geen helpend netwerk hebben. Het is hierbij belangrijk om te kijken hoe je ervoor kan zorgen dat je communities versterkt, op basis van gelijkwaardigheid. Met elkaar voor elkaar zorgen: kinderen hebben niet alleen ouders maar meerdere volwassenen nodig om gezond op te groeien. Ik geloof dat je door het bouwen van relaties, verbindingen, netwerken en communities ervoor kunt zorgen dat de mensen zich gesteund en veilig voelen in hun eigen omgeving en zij daardoor veel minder hulp van professionals nodig hebben.

“Samen met het Collectief Informele steun voor Kind en Gezin was mijn ambitie om voor alle gezinnen in Nederland een breed palet aan informele ondersteuning door vrijwilligers beschikbaar te hebben. Zodat professionals in wijkteams en gemeenten eerder denken aan wat medeburgers voor gezinnen kunnen doen. Want het mooie aan informele ondersteuning is dat het mensen verbindt in het gewone alledaagse leven, opvoedvragen niet onnodig problematiseert en gezinsleden de kans krijgen om ontspannen kind of ouder te zijn.”

Ook dat is goed gelukt. Het Collectief heeft inmiddels steun van VWS ontvangen met als ambitie om in nog meer gemeenten informele steun aan te gaan bieden.

Minder professionele hulp door sterke relaties

Op alle drie de focuspunten is nog veel te winnen, volgens Simone. We kunnen nog veel meer inzetten op informele steun én het benutten van de kracht van communities en netwerken in buurten en wijken.

Als we willen dat de druk op jeugdhulp minder wordt, dan zijn stevige onderlinge verbindingen tussen mensen in buurten en wijken nodig. Simone: “Ik geloof dat als er sterke onderlinge relaties zijn in buurten en wijken en we de krachten van de communities nog meer gaan benutten er minder professionele zorg nodig is.”

Trots op Mockingbird Family Model

Met trots kijkt Simone terug op haar rol bij het introduceren van het Mockingbird Family Model in Nederland.

Tijdens een studiereis naar Engeland kwam ik in aanraking met het Mockingbird Family Model. Dit community based model is door een Amerikaanse pleegouder ontwikkeld om pleeggezinnen te ondersteunen. Een ervaren pleegouder (hubhome ouder) geeft 24 x 7 uur steun aan én is de motor voor een netwerk van 6 tot 10 pleeggezinnen. Met als resultaat dat alle leden van het pleeggezin zich beter gehoord en gezien voelen, minder pleegouders voortijdig afhaken en kinderen en jongeren minder vaak worden doorgeplaatst.

"We hebben 3,4 miljoen aan fondsen geworven en in oktober vindt de officiële startbijeenkomst plaats. Ik vind het mooi dat ik daar aan de wieg heb gestaan, vooral ook omdat we daarmee hopelijk een vuurtje hebben aangestoken om de kracht van community building nog meer te benutten.”

Simone geeft aan dat zij gelooft in de kracht en het oplossend vermogen van communities. Investeren in inclusieve, vertrouwde en veilige communities is één van de belangrijkste sleutels om uit de huidige crisis in de jeugdzorg te komen.

Gemeenten ondersteunen was een uitdaging

Simone vertelt dat het een uitdaging was om gemeenten te ondersteunen rondom het thema Versterken van gezinsvormen.

Veel gemeenten waren al langer met dit thema bezig en hadden allang hun eigen visie gevormd en aan de slag met projecten. Dan is het zoeken waar je nog van toegevoegde waarde kan zijn.

"Gemeenten willen vooral graag inspirerende voorbeelden horen, sparren over vraagstukken die op dat moment voor hen relevant zijn en mogelijke oplossingen horen van andere gemeenten met dezelfde vragen. Ook werd ik gevraagd om advies om gezinsvormen te versterken. Dan gaf ik suggesties op basis van mijn ervaringen en ervaringen van andere gemeenten, jeugdregio’s en jeugdorganisaties.

Ook bracht ik gemeentelijke vraagstukken of signalen in bij de landelijke partners uit mijn netwerk. Of kon ik landelijke partners inspireren of verder helpen met voorbeelden uit de jeugdregio’s. Zo is de handreiking tariefstelling gezinshuiszorg geïnspireerd op een tariefmodel uit de regio Nijmegen.”

Doorgaan met community building

De komende tijd neemt Simone de ruimte om na te denken over haar volgende stap. Doorgaan met het ‘groter maken’ van initiatieven rond het vormen van communities en het verbinden van mensen aan elkaar ligt voor de hand.

Het is een zinvol, mooi thema en in Nederland nog heel klein. Er zijn maar een paar jeugdhulporganisaties en gemeenten die de kracht van communities benutten om uit de huidige kramp in de jeugdzorg te komen, community based modellen gebruiken, of - liever nog - vanuit deze principes werken om kinderen, jongeren en gezinnen met ervaringen in de residentiële jeugdhulp weer zo goed mogelijk te laten gedijen in de samenleving. Dit vraagt lef én moed van alle betrokkenen. Op de website voordejeugd.nl komen binnenkort enkele inspirerende voorbeelden die ik de afgelopen jaren ben tegengekomen. Zoals de Gezinsparaplu in Leusden en Amersfoort, het familiemodel van Topaze en Safer Caring in Zeeland’.

Ook is Simone geïnspireerd geraakt door systemisch werken en heeft ze een opleiding familieopstellingen gevolgd. In 2022 gaat ze een vervolgopleiding organisatieopstellingen doen. Dit najaar start ze met een project rond georganiseerde informele ondersteuning samen met Steunouder, Samen Oplopen, Buurtgezinnen en Home-Start.

Doe het samen met de ouders

Kinderen zijn enorm loyaal aan hun ouders, wat er ook is gebeurd. Ik heb gezien dat het voor kinderen die (deels) bij pleegouders en gezinshuisouders wonen makkelijker is om de situatie te aanvaarden als er sprake is van gedeeld opvoederschap: ouders welkom zijn in het pleeggezin of het gezinshuis en er samen met ouders afspraken worden gemaakt over het (opnieuw) vormgeven van het ouderschap.

"Want ook al hebben ouders soms juridisch gezien geen zeggenschap meer, vanuit het systemisch perspectief blijven ze áltijd ouders van hun kinderen en vice versa. Als er iemand wordt buitengesloten gaat het familiesysteem die disbalans vanzelf herstellen. Met alle gevolgen van dien.

Daarom geloof ik dat onderlinge verbondenheid, het ervaren van een bepaalde mate van zelfregie en het ontwikkelen van vaardigheden om je staande te houden in de samenleving, naast deel uitmaken van een vertrouwde community sleutels of kansen zijn om de hulp en steun aan gezinnen en kinderen iedere dag een beetje beter te maken.”