Direct naar inhoud
www.bewegingbredeblik.nl

Ongewone Reisgids voor het Gewone Leven: Een nieuwe, frisse kijk op jeugdhulpverlening

“De kracht van het gewone lijken we te zijn vergeten”

Op 25 November is de ‘Ongewone Reisgids voor het Gewone Leven’ verschenen. Deze goed gevulde en kleurrijke gids is speciaal geschreven voor alle professionals en ondersteuners die met jonge mensen en hun hechte kring van mensen werken. We spraken Astrid Greven, de schrijver van de reisgids.

Over De Ongewone Reisgids voor het Gewone leven

Het is niet als een gewone reisgids die je de weg wijst in een vreemd gebied of onbekend land, maar het is in die zin ‘ongewoon’ omdat het je juist de weg helpt te vinden op je eigen terrein. In het bekende gebied van je gewone, dagelijkse leven. Ben je om welke reden dan ook vastgelopen, dan is er een risico dat het gewone leven uit beeld raakt. De Ongewone Reisgids wil helpen dát te voorkomen.

De Ongewone Reisgids is tot stand gekomen in samenwerking met Astrid Greven, Helena Hartholt en Mario Nossin (ambassadeur wijkgericht werken OZJ). We spraken Astrid Greven, de schrijver van de reisgids.

Oplossing gezocht binnen eigen gemeenschap

Astrid woonde vanaf 1989 ruim tien jaar in Nieuw Zeeland waar ze werkzaam was in de jeugdzorg. In deze bijzondere omstandigheden kwam ze in aanraking met de oorspronkelijke bewoners van Nieuw Zeeland, de Maori’s. Wat haar direct opviel was dat bij problemen de oplossingen vooral in de gemeenschap werden gezocht en minder snel binnen de hulpverlening.

Was er een onveilige situatie? Dan werd veelal eerst gekeken of dat binnen de eigen gemeenschap aangepakt en opgelost kon worden. Dit heeft bij haar het eerste vonkje aangewakkerd om op een andere manier naar (jeugd)hulpverlening te kijken. De rol van de hulpverlener was hiermee eerder faciliterend dan puur hulpverlenend.

‘De gids nodigt ondersteuners uit om met een brede blik hun werk te doen. Dat betekent dat je je vooral focust op kwaliteiten, kansen en kennis van mensen en buurten, zonder hun problemen te bagatelliseren. De gids maakt je nieuwsgierig, het prikkelt en daagt uit. Je vindt hoopgevende vergezichten, tips en verrassende voorbeeldvragen die meteen toegepast kunnen worden in de dagelijkse praktijk.’ - Astrid Greven

De kracht van het gewone ontdekken

Greven: ‘Wat er in deze reisgids verteld wordt is niet iets nieuws. Het is al eerder gedaan, het bevat gedachtes en inzichten die in het verleden bewezen hebben goed te werken. In het ingewikkelde zorgsysteem lijken we ‘de kracht van het gewone’ te zijn vergeten. De gids biedt een hernieuwde, frisse kijk op jeugdhulpverlening en geeft daar ook handvatten voor.’

Astrid ziet de gids zelf niet als een vrijblijvend naslagwerk, maar meer als een roep tot verandering. Zij vindt dat een welvarend land als Nederland nog teveel kinderen en hun opvoeders in de kou laten staan. Ondanks de beste bedoelingen, worden ze buitengesloten of wordt er niet wezenlijk naar hen geluisterd. Dat moet veranderen. ’Een kind heeft maar één jeugd en dat mogen wij niet verkwanselen.’

Toegang tot de samenleving

‘Het is belangrijk dat mensen die vast komen te zitten zo snel mogelijk de juiste ondersteuning krijgen, zonder dat ze daarmee goed werkende omstandigheden, vertrouwde mensen of hun rechten verliezen. Mensen moeten volgens mij altijd toegang tot de samenleving hebben, waarvan ‘zorg’ een onderdeel is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan ondersteuning in de buurt, thuis, op school. En ook aan vertrouwde personen die het gezin even willen bijstaan of kinderen tijdelijk willen opvangen. Voor creatieve oplossingen is de denkkracht nodig van mensen zelf en diegenen die willen dat het goed gaat met de kinderen, jongeren, gezin of buurt.’

Problemen zitten vooral ook in de samenleving

‘Stel, je komt als hulpverlener in aanraking met een kind dat in armoede opgroeit. Inmiddels lijkt een gebruikelijk gedachtegoed dat er dan toegang moet komen tot de voedselbank. Het eerste en belangrijkste is dat er eten op tafel komt. Maar het lost het armoedeprobleem, wat er aan ten grondslag ligt, niet op. Het vermindert de honger, maar niet het lijden van mensen en de schaamte, het stigma en de stress die erbij komen kijken wanneer je geen geld hebt.’

Hoe zou het anders kunnen? Astrid vertelt: ‘Het helpt wanneer we maatschappelijke vraagstukken niet alleen bij individuen leggen maar juist bij de samenleving. Het is in zo’n geval belangrijk om te kijken naar de kwestie armoede die voor veel méér mensen geldt. Je kunt dit onder andere doen door jezelf kritische vragen te stellen bij een gezin dat in armoede leeft.

  • Wat zijn de risicofactoren om buitengesloten te raken van de samenleving?
  • Wat hebben wij in de samenleving aan hindernissen opgeworpen om dit armoedeprobleem in stand te houden?
  • Welke hulpbronnen zijn er om dit om te kunnen gooien?

Deze grote vraagstukken kunnen ondersteuners niet in hun eentje oplossen. Maar we hoeven niet zomaar te accepteren dat veel mensen naar een voedselbank moeten om hun kinderen te voeden. We kunnen het samen met hen aankaarten en wellicht vindingrijke gedachtes aanboren om buitensluiting tegen te gaan. Dat komt uiteindelijk niet alleen dat ene gezin maar de hele samenleving ten goede’.

Uit de Ongewone Reisgids:

Veranderen is lastig want een mens is een gewoontedier. Toch weten we dat het soms noodzakelijk is om dingen anders te doen. Zeker als de veiligheid van jou of die van je naasten in het geding is geraakt. Mensen die tegenslag ondervinden, hebben af en toe een zetje nodig om een stap te maken waardoor ze weer kunnen ademhalen, bewegen en groeien. Maar hóe dat zetje eruit ziet kan nogal verschillen. Dwingen, overtuigen, straffen, verwarren, controle uitoefenen, protocollen volgen – het werkt allemaal maar zelden. Op zo’n moment kan het helpen om op een andere manier vragen te stellen. Aan jezelf, maar ook aan de kinderen en ouders waar je mee te maken hebt. Wat zouden zij willen betekenen, waarom kunnen wij niet zonder hen in deze wereld? Wat zijn hun dromen, wensen, verlangens? Wat zouden zij willen dat er gebeurt? Jonge mensen hebben niet alleen dingen nódig, ze willen zelf ook iets kunnen bieden en van betekenis kunnen zijn. Iedereen doet ertoe. Iedereen kan iets bijdragen. Waardering krijgen is soms belangrijker dan hulp krijgen. Als professional kun je mensen uitnodigen om hun verhaal te doen en gesprekken te voeren die hun motivatie aanwakkert om op onderzoek te gaan naar wat ze echt zouden willen.

Basisbehoeften

Een mens is er van nature op gericht zichzelf te ontwikkelen en te ontplooien. We hebben allemaal basisbehoeften. Wat helpt is om deze behoeften te erkennen, aan te boren en te versterken. Volgens de theorie van Deci en Ryan heeft ieder mens drie basisbehoeften om goed te kunnen functioneren en gemotiveerd te raken om in beweging te komen. Je kunt het gemakkelijk onthouden: ABC van psychologische basisbehoeften,

  • Autonomie - Dat je zeggenschap hebt
  • Betrokkenheid - Dat je in verbinding met anderen staat
  • Competentie - Dat je kunt laten zien wat je in je mars hebt

In de praktijk

De Reisgids is wellicht ook zo ‘ongewoon’ omdat de gids echt poogt om mensen nieuwsgierig te maken en op een andere manier te laten denken. Je vindt hier dan ook geen hapklare stappenplannen, geen methodieken of samenvattingen met aanbevelingen. Wat dan wel? ‘Elke persoon en organisatie is anders. Het is daarom vooral een uitnodiging voor ondersteuners en anderen om eruit te halen wat ze op dat moment belangrijk vinden.

Net als bij een gewone reisgids kun je in deze gids kiezen welke tips en kennis je wel of niet gaat gebruiken. Ben je een natuurmens en valt je oog op een foto van een mooi landschap, dan besluit je wellicht om naar die plek toe te gaan. Bij deze gids werkt dat ook zo. Natuurlijk hopen we dat de reisgids kan motiveren tot verschillende gedachtegangen en daarmee discussies op gang kan brengen over de (jeugd)hulpverlening. De gids wil helpen om met elkaar te leren en tegelijkertijd te “ontleren” van hoe we tot nu toe zaken aanpakken.’

Bekijk/download De Ongewone Reisgids
A picture
‘Het huidige systeem voldoet lang niet altijd. Er is wel wat lef en onzekerheid nodig om los te durven komen van je huidige praktijk. Om het ‘gewone’ en niet het ‘speciale’ te benadrukken. Maar dan kunnen we misschien wel de eenzaamheid, wanhoop en machteloosheid die bij veel kinderen en opvoeders spelen wegnemen. En vervangen door plezier, hoop en vertrouwen. Dát hopen we te bereiken met de gids. Belangrijk is dat we dan ook feedback krijgen van de lezers en we de gids kunnen snoeien en laten groeien met hun inzichten.’

Beweging brede blik

De gids wordt positief ontvangen door de jeugdprofessionals, ouders en ervaringsdeskundigen die het al hebben proefgelezen. Ze zeggen ‘eindelijk hebben we handvatten voor het gewone leven. Het lijkt allemaal vanzelfsprekend, maar het is het niet. Dit houdt ons scherp.’

Daarom is de reisgids ook een inspiratie voor een beweging die de ‘toegang tot de samenleving’ voor iedereen mogelijk maakt: de beweging brede blik. Je vindt er meer over achterin de reisgids en op www.bewegingbredeblik.nl. Hier vind je de meest actuele reisgids online.

Vragen, opmerkingen of feedback? Laat het weten via info@bewegingbredeblik.nl.